Κατηγορίες άρθρων

 Το Βυζάντιο και ο Ράνσιμαν

Αρχική σελίδα
Εξωτ. πολιτική/ Διπλωματία
Εθνικά θέματα
Κοινωνία
Πολιτισμός
Θρησκεία
Διεθνή
Βιβλιογραφία/ Συνδέσεις
Εκδηλώσεις
Οπτικοακουστικό
υλικό
Δελτία
Ενημέρωσης
Ιστολόγιο
Αντίβαρου
Άγρα γραπτών
Πρόσφατα κείμενα
Με χρονολογική σειρά.
Ποια στάση προκρίνετε για το ζήτημα των Σκοπίων;
 όχι σε αναγνώριση που να περιλαμβάνει τον όρο «Μακεδονία» - βέτο στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ
 προσπάθεια εξεύρεσης λύσης σύνθετης ονομασίας
 αποδοχή ακόμα και της «διπλής» ονομασίας
 το θέμα μου είναι τελείως αδιάφορο - ας τους αναγνωρίσουμε και ως «Μακεδονία»
Results
Δελτίο ενημέρωσης!
Εγγραφή Διαγραφή
Συγγραφείς

Αθανάσιος Γιουσμάς
Άθως Γ. Τσούτσος
Άκης Καλαιτζίδης
Αλέξανδρος Γερμανός
Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρας
Αλέξανδρος Κούτσης
Αμαλία Ηλιάδη
Ανδρέας Σταλίδης
Ανδρέας Φαρμάκης
Ανδρέας Φιλίππου
Αντώνης Κ. Ανδρουλιδάκης
Αντώνης Λαμπίδης
Αντώνης Παυλίδης
Απόστολος Αλεξάνδρου
Απόστολος Αναγνώστου
Αριστείδης Καρατζάς
Αχιλλέας Αιμιλιανίδης
Βάιος Φασούλας
Βαν Κουφαδάκης
Βασίλης Γκατζούλης
Βασίλης Ζούκος
Βασίλης Κυρατζόπουλος
Βασίλης Πάνος
Βασίλης Στοιλόπουλος
Βασίλης Ν. Τριανταφυλλίδης
(Χάρρυ Κλυνν)
Βασίλης Φτωχόπουλος
Βένιος Αγελόπουλος
Βίας Λειβαδάς
Βλάσης Αγτζίδης
Γεράσιμος Παναγιωτάτος-Τζάκης
Γιάννης Διακογιάννης
Γιάννης Θεοφύλακτος
Γιάννης Παπαθανασόπουλος
Γιάννης Τζιουράς
Γιώργος Αλεξάνδρου
Γιώργος Βλαχόπουλος
Γιώργος Βοσκόπουλος
Γιώργος Βότσης
Γιώργος Κακαρελίδης
Γιώργος Καστρινάκης
Γιώργος Κεκαυμένος
Γιώργος Κεντάς
Γιώργος Κολοκοτρώνης
Γιώργος Κουτσογιάννης
Γιώργος Νεκτάριος Λόης
Γιώργος Μαρκάκης
Γιώργος Μάτσος
Γιώργος Παπαγιαννόπουλος
Γιώργος Σκουταρίδης
Γιώργος Τασιόπουλος
Γλαύκος Χρίστης
Δημήτρης Αλευρομάγειρος
Δημήτρης Γιαννόπουλος
Δημήτριος Δήμου
Δημήτρης Μηλιάδης
Δημήτριος Γερούκαλης
Δημήτριος Α. Μάος
Δημήτριος Νατσιός
Διαμαντής Μπασάντης
Διονύσης Κονταρίνης
Διονύσιος Καραχάλιος
Ειρήνη Στασινοπούλου
Ελένη Lang - Γρυπάρη
Ελευθερία Μαντζούκου
Ελευθέριος Λάριος
Ελλη Γρατσία Ιερομνήμων
Ηλίας Ηλιόπουλος
Θεόδωρος Μπατρακούλης
Θεόδωρος Ορέστης Γ. Σκαπινάκης
Θεοφάνης Μαλκίδης
Θύμιος Παπανικολάου
Θωμάς Δρίτσας
Ιωάννης Μιχαλόπουλος
Ιωάννης Χαραλαμπίδης
Ιωάννης Γερμανός
Κρίτων Σαλπιγκτής
Κυριάκος Κατσιμάνης
Κυριάκος Σ. Κολοβός
Κωνσταντίνος Αλεξάνδρου Σταμπουλής
Κωνσταντίνος Ναλμπάντης
Κωνσταντίνος Ρωμανός
Κωνσταντίνος Χολέβας
Λαμπρινή Θωμά
Μαίρη Σακελλαροπούλου
Μανώλης Βασιλάκης
Μανώλης Εγγλέζος - Δεληγιαννάκης
Μάρκος Παπαευαγγέλου
Μάρω Σιδέρη
Μιλτιάδης Σ.
Μιχάλης Χαραλαμπίδης
Μιχάλης Κ. Γκιόκας
Νέστωρ Παταλιάκας
Νικόλαος Μάρτης
Νίκος Ζυγογιάννης
Νίκος Καλογερόπουλος Kaloy
Νίκος Λυγερός
Νίκος Παπανικολάου
Νίκος Σαραντάκης
Νίνα Γκατζούλη
Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας
Παναγιώτης Ανανιάδης
Παναγιώτης Ήφαιστος
Παναγιώτης Α. Καράμπελας
Παναγιώτης Καρτσωνάκης
Παναγιώτης Φαραντάκης
Παναγιώτης Χαρατζόπουλος
Πανίκος Ελευθερίου
Πάνος Ιωαννίδης
Πασχάλης Χριστοδούλου
Παύλος Βαταβάλης
Σοφία Οικονομίδου
Σπυριδούλα Γρ. Γκουβέρη
Σταύρος Σταυρίδης
Σταύρος Καρκαλέτσης
Στέλιος Θεοδούλου
Στέλιος Μυστακίδης
Στέλιος Πέτρου
Στέφανος Γοντικάκης
Σωτήριος Γεωργιάδης
Τάσος Κάρτας
Φαήλος Κρανιδιώτης
Φειδίας Μπουρλάς
Χρήστος Ανδρέου
Χρήστος Δημητριάδης
Χρήστος Κηπουρός
Χρήστος Κορκόβελος
Χρήστος Μυστιλιάδης
Χρήστος Σαρτζετάκης
Χριστιάνα Λούπα
Χρίστος Δαγρές
Χρίστος Δ. Κατσέτος
Χρύσανθος Λαζαρίδης
Χρύσανθος Σιχλιμοίρης
Gene Rossides
Marcus A. Templar

Επικοινωνία
Οι απόψεις σας είναι ευπρόσδεκτες!
 

 


Το Βυζάντιο και ο Ράνσιμαν

Διαμαντής Μπασαντής

Απογευματινή 07.04.07


Αν οι ιστορικοί της Οξφόρδης προσδιόρισαν τον όρο «Βυζαντινή Αυτοκρατορία», γράφοντας για την ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ήταν ένας ιστορικός του Κέμπριτζ, που άλλαξε για πάντα την οπτική της Ιστορίας για το Βυζάντιο. Ο λόγος για τον μεγαλύτερο βυζαντινολόγο του 20ου αιώνα, τον Στίβεν Ράνσιμαν (Steven Runciman).

Στη μακρά ζωή του (1903-2000) ο πολυγραφότατος συγγραφέας, καθηγητής και ακαδημαϊκός (10 βιβλία και μια τρίτομη πραγματεία για τις Σταυροφορίες) έφερε στο φως το Βυζάντιο, την ιστορία του, τον πολιτισμό του, την τέχνη του. Μελετητής ακούραστος έσκυψε σε πρωτότυπες πηγές και αρχεία, ιδίως μεταξύ 1942-1945, όταν δίδαξε Βυζαντινή Ιστορία και Τέχνη ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης. Το έργο του αναγνωρίστηκε διεθνώς και οι νεκρολογίες του, το 2000, στις εφημερίδες Times και η Daily Telegraph ήταν ολόκληρες σελίδες.

Για τις ανάγκες της σημερινής συζήτησης θα σταθούμε στο εξαιρετικής σπουδαιότητας βιβλίο του «Η Τελευταία Βυζαντινή Αναγέννηση» (εκδόσεις Δόμος, Β΄ έκδοση, Αθήνα 2005).

Στην ελληνική εισαγωγή του βιβλίου ο Ράνσιμαν επισημαίνει ότι τους δύο τελευταίους αιώνες που η Αυτοκρατορία φθειρόταν πολιτικά παρατηρήθηκε και η μεγαλύτερη αναγέννηση των γραμμάτων: «Ποτέ άλλοτε όμως δεν υπήρχαν τόσοι λόγιοι που να ήταν αφιερωμένοι στην ερμηνεία και την ανανέωση της αρχαίας ελληνικής σκέψης και στη διαφύλαξη της ελληνικής παράδοσης. Ακόμα και η λέξη “Έλλην” ανέκτησε το αρχαίο της νόημα. Και ευτυχώς για τον πολιτισμό όλης της Ευρώπης, αυτή η τελευταία Βυζαντινή αναγέννηση εμφανίστηκε σε μια στιγμή της ιστορίας που οι Δυτικοί λόγιοι ήταν προετοιμασμένοι να ανακαλύψουν το μορφωτικό κόσμο που κρατούσαν ζωντανό οι λόγιοι του Βυζαντίου».

Όμως το ελληνικό στοιχείο και η ελληνική γλώσσα υπήρχαν σε ολόκληρη τη βυζαντινή ιστορία. Όπως σημειώνει ο Ράνσιμαν: «…κανένα ανεπτυγμένο έθνος δεν μπορεί να ισχυριστεί τέλεια φυλετική καθαρότητα και πως οποιαδήποτε γλώσσα διαμέσου των αιώνων αλλάζει και αφομοιώνει ξένες λέξεις και συνήθως χρησιμοποιεί μια πιο απλουστευμένη γραμματική». Και επιπλέον αν και σε ορισμένες περιόδους τους «οι Βυζαντινοί, αν και απέφευγαν τη λέξη “Έλλην”, θεωρούσαν τον εαυτό τους κληρονόμο του κλασικού παρελθόντος…το αγαπητό τους ανάγνωσμα, εκτός από την Αγία Γραφή και τους Βίους των Αγίων, ήταν τα έργα του Ομήρου».

Στα πλαίσια της μελέτης του ο Ράνσιμαν παρουσιάζει και τη συνεισφορά του Βυζαντίου στην ευρωπαϊκή Αναγέννηση σημειώνοντας πως οι Βυζαντινοί αποκλήθηκαν «βιβλιοθηκάριοι των Μέσων Αιώνων» λειτουργώντας προς «όφελος του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Και περιγράφει πως και πόσο επηρέασε τη Δυτική Αναγέννηση ο ελληνικός πολιτισμός οι Έλληνες λόγιοι του Βυζαντίου.

Ακόμα γράφει πως οι Δυτικοί μέσα από τις Σταυροφορίες συνάντησαν έναν «ελληνικό πολιτισμό που άκμαζε στις ελληνικές περιοχές» του Βυζαντίου. Έτσι, έπαψαν να χρησιμοποιούν αραβικές πηγές και μεταφράσεις για να προσεγγίσουν τους αρχαίους Έλληνες. Και επιπλέον δέχτηκαν την επίδραση σημαντικών «Ελλήνων λογίων» που άρχισαν να επισκέπτονταν τη Δύση μετά το 1204. Συμπεριλαμβάνει δε και την μαρτυρία του Πάπα Πίου του Β΄ στην οποία αφηγείται πως: Στην Ιταλία «κάθε σπουδαστής με αξιώσεις ήθελε να επιχειρήσει το ταξίδι» στην Κωνσταντινούπολη και στα σχολεία της Πόλης.

Τέλος, στέκεται ιδιαίτερα στη σημαντική επίδραση που άσκησαν στη Δυτική Αναγγένηση βυζαντινοί διανοητές όπως ο Μανουήλ Χρυσολοράς, ο Πλήθων και ο Βησσαρίων. Και γράφει: «Η απειλή της επικείμενης πτώσης της Κωνσταντινούπολης και κατόπιν η ίδια η πτώση έφεραν και άλλους Έλληνες λογίους στην Ιταλία όπου και συνέχισαν την τόσο αγαπητή στο Βυζάντιο συζήτηση για τα υπέρ ή τα κατά της πλατωνικής και της αριστοτελικής φιλοσοφίας… από αυτούς τους λόγιους, τους εξίσου Πλατωνικούς και Αριστοτελικούς, έμαθαν στο μέγιστο μέρος τη φιλοσοφία τους οι άνθρωποι της Αναγέννησης».

Άραγε μήπως ο Ράνσιμαν διέδιδε «μύθους» όταν έβλεπε Έλληνες στο Βυζάντιο; Ή, όταν έγραφε για Έλληνες που μετέφεραν τη διδασκαλία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη στη Δύση; Ή, όταν έβλεπε τη σημερινή Ελλάδα και τους Έλληνες μέρος αυτής της μεγάλης διαδρομής ενός «ανεπτυγμένου έθνους»;




*****

Σκοντάφτοντας στις βυζαντινές ρίζες

Ήταν μια από τις διαλέξεις στην Ελλάδα του καθηγητή Ιστορίας Νίκου Σβορώνου. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, φοιτητής, πήγα την να τον κολουθήσω σε ένα πλημμυρισμένο αμφιθέατρο. Ήταν ένα από τα ελεύθερα μαθήματα που έκανε μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα ο σημαντικός αριστερός διανοητής που είχε μόλις επιστρέψει από τη Γαλλία.

Όταν τέλειωσε την εξαιρετική ομιλία του υπήρξε από κάτω μια αμήχανη σιωπή. Σκέφτηκα να ρωτήσω για τον Ρωμανό τον Μελωδό και τη σχέση του με την ελληνική παράδοση. Ο Σβορώνος βρήκε ενδιαφέρουσα την ερώτηση και επί σχεδόν ένα τέταρτο απαντούσε με ένταση και πολλές λεπτομέρειες. Όταν τέλειωσε ρώτησε ευγενικά:

-Κύριε μου σας κάλυψα;
-Προ πολλού κύριε καθηγητά, ψέλλισα εντυπωσιασμένος από τις γνώσεις, την ταχύτητα σκέψης και τη διαύγεια πνεύματος του μεγάλου ιστορικού.

Ήταν η πρώτη αληθινή συνάντηση μου με το Βυζάντιο…

*****

Ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Ένας φίλος συνέστησε να συζητήσω συμπεράσματα της διατριβής μου με τον μεγάλο βυζαντινολόγο Στήβεν Ράνσιμαν. Συνάντησα τον ηλικιωμένο καθηγητή καθισμένο σε ένα πανεπιστημιακό χολ κάπου στο Μπλούμσμπερι του Λονδίνου.

Αυτό το κείμενο είναι γραμμένο σε μονοτονικό. Διαβάστε την πολυτονική του έκδοση.

http://www.antibaro.gr